ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಅಧಮಾ ಧನಮಿಚ್ಛಂತಿ ಧನಮಾನೌ ಚ ಮಧ್ಯಮಾಃ । ಉತ್ತಮಾ ಮಾನಮಿಚ್ಛಂತಿ ಮಾನೋ ಹಿ ಮಹತಾಂ ಧನಂ ॥ 01 ॥

ಇಕ್ಷುರಾಪಃ ಪಯೋ ಮೂಲಂ ತಾಂಬೂಲಂ ಫಲಮೌಷಧಮ್ । ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾಪಿ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ ಸ್ನಾನದಾನಾದಿಕಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ॥ 02 ॥

ದೀಪೋ ಭಕ್ಷಯತೇ ಧ್ವಾಂತಂ ಕಜ್ಜಲಂ ಚ ಪ್ರಸೂಯತೇ । ಯದನ್ನಂ ಭಕ್ಷಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಜಾಯತೇ ತಾದೃಶೀ ಪ್ರಜಾ ॥ 03 ॥

ವಿತ್ತಂ ದೇಹಿ ಗುಣಾನ್ವಿತೇಷು ಮತಿಮನ್ನಾನ್ಯತ್ರ ದೇಹಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಾರಿನಿಧೇರ್ಜಲಂ ಘನಮುಖೇ ಮಾಧುರ್ಯಯುಕ್ತಂ ಸದಾ । ಜೀವಾನ್ಸ್ಥಾವರಜಂಗಮಾಂಶ್ಚ ಸಕಲಾನ್ಸಂಜೀವ್ಯ ಭೂಮಂಡಲಂ ಭೂಯಃ ಪಶ್ಯ ತದೇವ ಕೋಟಿಗುಣಿತಂ ಗಚ್ಛಂತಮಂಭೋನಿಧಿಂ ॥ 04 ॥

ಚಾಂಡಾಲಾನಾಂ ಸಹಸ್ರೈಶ್ಚ ಸೂರಿಭಿಸ್ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಭಿಃ । ಏಕೋ ಹಿ ಯವನಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ನ ನೀಚೋ ಯವನಾತ್ಪರಃ ॥ 05 ॥

ತೈಲಾಭ್ಯಂಗೇ ಚಿತಾಧೂಮೇ ಮೈಥುನೇ ಕ್ಷೌರಕರ್ಮಣಿ । ತಾವದ್ಭವತಿ ಚಾಂಡಾಲೋ ಯಾವತ್ಸ್ನಾನಂ ನ ಚಾಚರೇತ್ ॥ 06 ॥

ಅಜೀರ್ಣೇ ಭೇಷಜಂ ವಾರಿ ಜೀರ್ಣೇ ವಾರಿ ಬಲಪ್ರದಮ್ । ಭೋಜನೇ ಚಾಮೃತಂ ವಾರಿ ಭೋಜನಾಂತೇ ವಿಷಾಪಹಂ ॥ 07 ॥

ಹತಂ ಜ್ಞಾನಂ ಕ್ರಿಯಾಹೀನಂ ಹತಶ್ಚಾಜ್ಞಾನತೋ ನರಃ । ಹತಂ ನಿರ್ಣಾಯಕಂ ಸೈನ್ಯಂ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ನಷ್ಟಾ ಹ್ಯಭರ್ತೃಕಾಃ ॥ 08 ॥

ವೃದ್ಧಕಾಲೇ ಮೃತಾ ಭಾರ್ಯಾ ಬಂಧುಹಸ್ತಗತಂ ಧನಮ್ । ಭೋಜನಂ ಚ ಪರಾಧೀನಂ ತಿಸ್ರಃ ಪುಂಸಾಂ ವಿಡಂಬನಾಃ ॥ 09 ॥

ನಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ವಿನಾ ವೇದಾ ನ ಚ ದಾನಂ ವಿನಾ ಕ್ರಿಯಾ । ನ ಭಾವೇನ ವಿನಾ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭಾವೋ ಹಿ ಕಾರಣಂ ॥ 10 ॥

ನ ದೇವೋ ವಿದ್ಯತೇ ಕಾಷ್ಠೇ ನ ಪಾಷಾಣೇ ನ ಮೃಣ್ಮಯೇ । ನ ಭಾವೇನ ವಿನಾ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭಾವೋ ಹಿ ಕಾರಣಂ ॥ 11 ॥

ಕಾಷ್ಠಪಾಷಾಣಧಾತೂನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಭಾವೇನ ಸೇವನಮ್ । ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಚ ತಥಾ ಸಿದ್ಧಿಸ್ತಸ್ಯ ವಿಷ್ಣುಪ್ರಸಾದತಃ ॥ 12 ॥

ನ ದೇವೋ ವಿದ್ಯತೇ ಕಾಷ್ಠೇ ನ ಪಾಷಾಣೇ ನ ಮೃನ್ಮಯೇ । ಭಾವೇ ಹಿ ವಿದ್ಯತೇ ದೇವಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭಾವೋ ಹಿ ಕಾರಣಮ್ ॥ 13 ॥

ಶಾಂತಿತುಲ್ಯಂ ತಪೋ ನಾಸ್ತಿ ನ ಸಂತೋಷಾತ್ಪರಂ ಸುಖಮ್ । ಅಪತ್ಯಂ ಚ ಕಲತ್ರಂ ಚ ಸತಾಂ ಸಂಗತಿರೇವ ಚ ॥ 14 ॥

ಗುಣೋ ಭೂಷಯತೇ ರೂಪಂ ಶೀಲಂ ಭೂಷಯತೇ ಕುಲಮ್ । ಪ್ರಾಸಾದಶಿಖರಸ್ಥೋಽಪಿ ಕಾಕಃ ಕಿಂ ಗರುಡಾಯತೇ ॥ 15 ॥

ನಿರ್ಗುಣಸ್ಯ ಹತಂ ರೂಪಂ ದುಃಶೀಲಸ್ಯ ಹತಂ ಕುಲಮ್ । ಅಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಹತಾ ವಿದ್ಯಾ ಹ್ಯಭೋಗೇನ ಹತಂ ಧನಂ ॥ 16 ॥

ಶುದ್ಧಂ ಭೂಮಿಗತಂ ತೋಯಂ ಶುದ್ಧಾ ನಾರೀ ಪತಿವ್ರತಾ । ಶುಚಿಃ ಕ್ಷೇಮಕರೋ ರಾಜಾ ಸಂತೋಷೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಶುಚಿಃ ॥ 17 ॥

ಅಸಂತುಷ್ಟಾ ದ್ವಿಜಾ ನಷ್ಟಾಃ ಸಂತುಷ್ಟಾಶ್ಚ ಮಹೀಭೃತಃ । ಸಲಜ್ಜಾ ಗಣಿಕಾ ನಷ್ಟಾ ನಿರ್ಲಜ್ಜಾಶ್ಚ ಕುಲಾಂಗನಾ ॥ 18 ॥

ಕಿಂ ಕುಲೇನ ವಿಶಾಲೇನ ವಿದ್ಯಾಹೀನೇನ ದೇಹಿನಾಮ್ । ದುಷ್ಕುಲಂ ಚಾಪಿ ವಿದುಷೋ ದೇವೈರಪಿ ಸ ಪೂಜ್ಯತೇ ॥ 19 ॥

ವಿದ್ವಾನ್ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ಲೋಕೇ ವಿದ್ವಾನ್ ಸರ್ವತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೇ । ವಿದ್ಯಯಾ ಲಭತೇ ಸರ್ವಂ ವಿದ್ಯಾ ಸರ್ವತ್ರ ಪೂಜ್ಯತೇ ॥ 20 ॥

ಮಾಂಸಭಕ್ಷ್ಯೈಃ ಸುರಾಪಾನೈರ್ಮುಖೈಶ್ಚಾಕ್ಷರವರ್ಜಿತೈಃ । ಪಶುಭಿಃ ಪುರುಷಾಕಾರೈರ್ಭಾರಾಕ್ರಾಂತಾ ಹಿ ಮೇದಿನೀ ॥ 21 ॥

ಅನ್ನಹೀನೋ ದಹೇದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮಂತ್ರಹೀನಶ್ಚ ಋತ್ವಿಜಃ । ಯಜಮಾನಂ ದಾನಹೀನೋ ನಾಸ್ತಿ ಯಜ್ಞಸಮೋ ರಿಪುಃ ॥ 22 ॥