ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಮುಕ್ತಿಮಿಚ್ಛಸಿ ಚೇತ್ತಾತ ವಿಷಯಾನ್ವಿಷವತ್ತ್ಯಜ । ಕ್ಷಮಾರ್ಜವದಯಾಶೌಚಂ ಸತ್ಯಂ ಪೀಯೂಷವತ್ಪಿಬ ॥ 01 ॥

ಪರಸ್ಪರಸ್ಯ ಮರ್ಮಾಣಿ ಯೇ ಭಾಷಂತೇ ನರಾಧಮಾಃ । ತ ಏವ ವಿಲಯಂ ಯಾಂತಿ ವಲ್ಮೀಕೋದರಸರ್ಪವತ್ ॥ 02 ॥

ಗಂಧಃ ಸುವರ್ಣೇ ಫಲಮಿಕ್ಷುದಂಡೇ ನಾಕರಿ ಪುಷ್ಪಂ ಖಲು ಚಂದನಸ್ಯ । ವಿದ್ವಾಂಧನಾಢ್ಯಶ್ಚ ನೃಪಶ್ಚಿರಾಯುಃ ಧಾತುಃ ಪುರಾ ಕೋಽಪಿ ನ ಬುದ್ಧಿದೋಽಭೂತ್ ॥ 03 ॥

ಸರ್ವೌಷಧೀನಾಮಮೃತಾ ಪ್ರಧಾನಾ ಸರ್ವೇಷು ಸೌಖ್ಯೇಷ್ವಶನಂ ಪ್ರಧಾನಮ್ । ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ನಯನಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಸರ್ವೇಷು ಗಾತ್ರೇಷು ಶಿರಃ ಪ್ರಧಾನಂ ॥ 04 ॥

ದೂತೋ ನ ಸಂಚರತಿ ಖೇ ನ ಚಲೇಚ್ಚ ವಾರ್ತಾ ಪೂರ್ವಂ ನ ಜಲ್ಪಿತಮಿದಂ ನ ಚ ಸಂಗಮೋಽಸ್ತಿ । ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಸ್ಥಿತಂ ರವಿಶಾಶಿಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ಯೋ ದ್ವಿಜವರಃ ಸ ಕಥಂ ನ ವಿದ್ವಾನ್ ॥ 05 ॥

ವಿದ್ಯಾರ್ಥೀ ಸೇವಕಃ ಪಾಂಥಃ ಕ್ಷುಧಾರ್ತೋ ಭಯಕಾತರಃ । ಭಾಂಡಾರೀ ಪ್ರತಿಹಾರೀ ಚ ಸಪ್ತ ಸುಪ್ತಾನ್ಪ್ರಬೋಧಯೇತ್ ॥ 06 ॥

ಅಹಿಂ ನೃಪಂ ಚ ಶಾರ್ದೂಲಂ ವೃದ್ಧಂ ಚ ಬಾಲಕಂ ತಥಾ । ಪರಶ್ವಾನಂ ಚ ಮೂರ್ಖಂ ಚ ಸಪ್ತ ಸುಪ್ತಾನ್ನ ಬೋಧಯೇತ್ ॥ 07 ॥

ಅರ್ಧಾಧೀತಾಶ್ಚ ಯೈರ್ವೇದಾಸ್ತಥಾ ಶೂದ್ರಾನ್ನಭೋಜನಾಃ । ತೇ ದ್ವಿಜಾಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಂತಿ ನಿರ್ವಿಷಾ ಇವ ಪನ್ನಗಾಃ ॥ 08 ॥

ಯಸ್ಮಿನ್ರುಷ್ಟೇ ಭಯಂ ನಾಸ್ತಿ ತುಷ್ಟೇ ನೈವ ಧನಾಗಮಃ । ನಿಗ್ರಹೋಽನುಗ್ರಹೋ ನಾಸ್ತಿ ಸ ರುಷ್ಟಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ 09 ॥

ನಿರ್ವಿಷೇಣಾಪಿ ಸರ್ಪೇಣ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಮಹತೀ ಫಣಾ । ವಿಷಮಸ್ತು ನ ಚಾಪ್ಯಸ್ತು ಘಟಾಟೋಪೋ ಭಯಂಕರಃ ॥ 10 ॥

ಪ್ರಾತರ್ದ್ಯೂತಪ್ರಸಂಗೇನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಸಂಗತಃ । ರಾತ್ರೌ ಚೌರಪ್ರಸಂಗೇನ ಕಾಲೋ ಗಚ್ಛಂತಿ ಧೀಮತಾಂ ॥ 11 ॥

ಸ್ವಹಸ್ತಗ್ರಥಿತಾ ಮಾಲಾ ಸ್ವಹಸ್ತಘೃಷ್ಟಚಂದನಮ್ । ಸ್ವಹಸ್ತಲಿಖಿತಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಶಕ್ರಸ್ಯಾಪಿ ಶ್ರಿಯಂ ಹರೇತ್ ॥ 12 ॥

ಇಕ್ಷುದಂಡಾಸ್ತಿಲಾಃ ಶೂದ್ರಾಃ ಕಾಂತಾ ಹೇಮ ಚ ಮೇದಿನೀ । ಚಂದನಂ ದಧಿ ತಾಂಬೂಲಂ ಮರ್ದನಂ ಗುಣವರ್ಧನಂ ॥ 13 ॥

ದಹ್ಯಮಾನಾಃ ಸುತೀವ್ರೇಣ ನೀಚಾಃ ಪರಯಶೋಽಗ್ನಿನಾ ಅಶಕ್ತಾಸ್ತತ್ಪದಂ ಗಂತುಂ ತತೋ ನಿಂದಾಂ ಪ್ರಕುರ್ವತೇ । ದರಿದ್ರತಾ ಧೀರತಯಾ ವಿರಾಜತೇಕುವಸ್ತ್ರತಾ ಶುಭ್ರತಯಾ ವಿರಾಜತೇ ಕದನ್ನತಾ ಚೋಷ್ಣತಯಾ ವಿರಾಜತೇ ಕುರೂಪತಾ ಶೀಲತಯಾ ವಿರಾಜತೇ ॥ 14 ॥