ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ದ್ವಿತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ

ಅನೃತಂ ಸಾಹಸಂ ಮಾಯಾ ಮೂರ್ಖತ್ವಮತಿಲೋಭಿತಾ । ಅಶೌಚತ್ವಂ ನಿರ್ದಯತ್ವಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ದೋಷಾಃ ಸ್ವಭಾವಜಾಃ ॥ 01 ॥

ಭೋಜ್ಯಂ ಭೋಜನಶಕ್ತಿಶ್ಚ ರತಿಶಕ್ತಿರ್ವರಾಂಗನಾ । ವಿಭವೋ ದಾನಶಕ್ತಿಶ್ಚ ನಾಲ್ಪಸ್ಯ ತಪಸಃ ಫಲಂ ॥ 02 ॥

ಯಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ವಶೀಭೂತೋ ಭಾರ್ಯಾ ಛಂದಾನುಗಾಮಿನೀ । ವಿಭವೇ ಯಶ್ಚ ಸಂತುಷ್ಟಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗ ಇಹೈವ ಹಿ ॥ 03 ॥

ತೇ ಪುತ್ರಾ ಯೇ ಪಿತುರ್ಭಕ್ತಾಃ ಸ ಪಿತಾ ಯಸ್ತು ಪೋಷಕಃ । ತನ್ಮಿತ್ರಂ ಯತ್ರ ವಿಶ್ವಾಸಃ ಸಾ ಭಾರ್ಯಾ ಯತ್ರ ನಿರ್ವೃತಿಃ ॥ 04 ॥

ಪರೋಕ್ಷೇ ಕಾರ್ಯಹಂತಾರಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇ ಪ್ರಿಯವಾದಿನಮ್ । ವರ್ಜಯೇತ್ತಾದೃಶಂ ಮಿತ್ರಂ ವಿಷಕುಂಭಂ ಪಯೋಮುಖಂ ॥ 05 ॥

ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ಕುಮಿತ್ರೇ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚಾಪಿ ನ ವಿಶ್ವಸೇತ್ । ಕದಾಚಿತ್ಕುಪಿತಂ ಮಿತ್ರಂ ಸರ್ವಂ ಗುಹ್ಯಂ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ ॥ 06 ॥

ಮನಸಾ ಚಿಂತಿತಂ ಕಾರ್ಯಂ ವಾಚಾ ನೈವ ಪ್ರಕಾಶಯೇತ್ । ಮಂತ್ರೇಣ ರಕ್ಷಯೇದ್ಗೂಢಂ ಕಾರ್ಯೇ ಚಾಪಿ ನಿಯೋಜಯೇತ್ ॥ 07 ॥

ಕಷ್ಟಂ ಚ ಖಲು ಮೂರ್ಖತ್ವಂ ಕಷ್ಟಂ ಚ ಖಲು ಯೌವನಮ್ । ಕಷ್ಟಾತ್ಕಷ್ಟತರಂ ಚೈವ ಪರಗೇಹನಿವಾಸನಂ ॥ 08 ॥

ಶೈಲೇ ಶೈಲೇ ಚ ಮಾಣಿಕ್ಯಂ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ನ ಗಜೇ ಗಜೇ । ಸಾಧವೋ ನ ಹಿ ಸರ್ವತ್ರ ಚಂದನಂ ನ ವನೇ ವನೇ ॥ 09 ॥

ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ವಿವಿಧೈಃ ಶೀಲೈರ್ನಿಯೋಜ್ಯಾಃ ಸತತಂ ಬುಧೈಃ । ನೀತಿಜ್ಞಾಃ ಶೀಲಸಂಪನ್ನಾ ಭವಂತಿ ಕುಲಪೂಜಿತಾಃ ॥ 10 ॥

ಮಾತಾ ಶತ್ರುಃ ಪಿತಾ ವೈರೀ ಯಾಭ್ಯಾಂ ಬಾಲಾ ನ ಪಾಠಿತಾಃ । ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ನ ಶೋಭಂತೇ ಹಂಸಮಧ್ಯೇ ಬಕೋ ಯಥಾ ॥ 11 ॥

ಲಾಲನಾದ್ಬಹವೋ ದೋಷಾಸ್ತಾಡನೇ ಬಹವೋ ಗುಣಾಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರಂ ಚ ಶಿಷ್ಯಂ ಚ ತಾಡಯೇನ್ನ ತು ಲಾಲಯೇತ್ ॥ 12 ॥

ಶ್ಲೋಕೇನ ವಾ ತದರ್ಧೇನ ತದರ್ಧಾರ್ಧಾಕ್ಷರೇಣ ವಾ । ಅಬಂಧ್ಯಂ ದಿವಸಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದಾನಾಧ್ಯಯನಕರ್ಮಭಿಃ ॥ 13 ॥

ಕಾಂತಾವಿಯೋಗಃ ಸ್ವಜನಾಪಮಾನಂ ಋಣಸ್ಯ ಶೇಷಂ ಕುನೃಪಸ್ಯ ಸೇವಾ । ದಾರಿದ್ರ್ಯಭಾವಾದ್ವಿಮುಖಂ ಚ ಮಿತ್ರಂ ವಿನಾಗ್ನಿನಾ ಪಂಚ ದಹಂತಿ ಕಾಯಂ ॥ 14 ॥

ನದೀತೀರೇ ಚ ಯೇ ವೃಕ್ಷಾಃ ಪರಗೇಹೇಷು ಕಾಮಿನೀ । ಮಂತ್ರಹೀನಾಶ್ಚ ರಾಜಾನಃ ಶೀಘ್ರಂ ನಶ್ಯಂತ್ಯಸಂಶಯಂ ॥ 15 ॥

ಬಲಂ ವಿದ್ಯಾ ಚ ವಿಪ್ರಾಣಾಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಸೈನ್ಯಂ ಬಲಂ ತಥಾ । ಬಲಂ ವಿತ್ತಂ ಚ ವೈಶ್ಯಾನಾಂ ಶೂದ್ರಾಣಾಂ ಪಾರಿಚರ್ಯಕಂ ॥ 16 ॥

ನಿರ್ಧನಂ ಪುರುಷಂ ವೇಶ್ಯಾ ಪ್ರಜಾ ಭಗ್ನಂ ನೃಪಂ ತ್ಯಜೇತ್ । ಖಗಾ ವೀತಫಲಂ ವೃಕ್ಷಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚಾಭ್ಯಾಗತೋ ಗೃಹಂ ॥ 17 ॥

ಗೃಹೀತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ವಿಪ್ರಾಸ್ತ್ಯಜಂತಿ ಯಜಮಾನಕಮ್ । ಪ್ರಾಪ್ತವಿದ್ಯಾ ಗುರುಂ ಶಿಷ್ಯಾ ದಗ್ಧಾರಣ್ಯಂ ಮೃಗಾಸ್ತಥಾ ॥ 18 ॥

ದುರಾಚಾರೀ ದುರಾದೃಷ್ಟಿರ್ದುರಾವಾಸೀ ಚ ದುರ್ಜನಃ । ಯನ್ಮೈತ್ರೀ ಕ್ರಿಯತೇ ಪುಂಭಿರ್ನರಃ ಶೀಘ್ರಂ ವಿನಶ್ಯತಿ ॥ 19 ॥

ಸಮಾನೇ ಶೋಭತೇ ಪ್ರೀತಿಃ ರಾಜ್ಞಿ ಸೇವಾ ಚ ಶೋಭತೇ । ವಾಣಿಜ್ಯಂ ವ್ಯವಹಾರೇಷು ದಿವ್ಯಾ ಸ್ತ್ರೀ ಶೋಭತೇ ಗೃಹೇ ॥ 20 ॥