ಅಥ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ।
ರಾಜಾ ಉವಾಚ । ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಯೈಃ ಯೈಃ ಸ್ವಚ್ಛಂದಜನ್ಮಭಿಃ । ಚಕ್ರೇ ಕರೋತಿ ಕರ್ತಾ ವಾ ಹರಿಃ ತಾನಿ ಬ್ರುವಂತು ನಃ ॥ 1॥
ದ್ರುಮಿಲಃ ಉವಾಚ । ಯಃ ವಾ ಅನಂತಸ್ಯ ಗುಣಾನ್ ಅನಂತಾನ್ ಅನುಕ್ರಮಿಷ್ಯನ್ ಸಃ ತು ಬಾಲಬುದ್ಧಿಃ । ರಜಾಂಸಿ ಭೂಮೇಃ ಗಣಯೇತ್ ಕಥಂಚಿತ್ ಕಾಲೇನ ನ ಏವ ಅಖಿಲಶಕ್ತಿಧಾಮ್ನಃ ॥ 2॥
ಭೂತೈಃ ಯದಾ ಪಂಚಭಿಃ ಆತ್ಮಸೃಷ್ಟೈಃ ಪುರಂ ವಿರಾಜಂ ವಿರಚಯ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ । ಸ್ವಾಂಶೇನ ವಿಷ್ಟಃ ಪುರುಷಾಭಿಧಾನ ಮವಾಪ ನಾರಾಯಣಃ ಆದಿದೇವಃ ॥ 3॥
ಯತ್ ಕಾಯಃ ಏಷಃ ಭುವನತ್ರಯಸಂನಿವೇಶಃ ಯಸ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯೈಃ ತನುಭೃತಾಂ ಉಭಯೈಂದ್ರಿಯಾಣಿ । ಜ್ಞಾನಂ ಸ್ವತಃ ಶ್ವಸನತಃ ಬಲಂ ಓಜಃ ಈಹಾ ಸತ್ತ್ವಾದಿಭಿಃ ಸ್ಥಿತಿಲಯೌದ್ಭವಃ ಆದಿಕರ್ತಾ ॥ 4॥
ಆದೌ ಅಭೂತ್ ಶತಧೃತೀ ರಜಸ ಅಸ್ಯ ಸರ್ಗೇ ವಿಷ್ಣು ಸ್ಥಿತೌ ಕ್ರತುಪತಿಃ ದ್ವಿಜಧರ್ಮಸೇತುಃ । ರುದ್ರಃ ಅಪಿ ಅಯಾಯ ತಮಸಾ ಪುರುಷಃ ಸಃ ಆದ್ಯಃ ಇತಿ ಉದ್ಭವಸ್ಥಿತಿಲಯಾಃ ಸತತಂ ಪ್ರಜಾಸು ॥ 5॥
ಧರ್ಮಸ್ಯ ದಕ್ಷದುಹಿತರ್ಯಜನಿಷ್ಟಃ ಮೂರ್ತ್ಯಾ ನಾರಾಯಣಃ ನರಃ ಋಷಿಪ್ರವರಃ ಪ್ರಶಾಂತಃ । ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ಉವಾಚ ಚಚಾರ ಕರ್ಮ ಯಃ ಅದ್ಯ ಅಪಿ ಚ ಆಸ್ತ ಋಷಿವರ್ಯನಿಷೇವಿತಾಂಘ್ರಿಃ ॥ 6॥
ಇಂದ್ರಃ ವಿಶಂಕ್ಯ ಮಮ ಧಾಮ ಜಿಘೃಕ್ಷತಿ ಇತಿ ಕಾಮಂ ನ್ಯಯುಂಕ್ತ ಸಗಣಂ ಸಃ ಬದರಿಉಪಾಖ್ಯಮ್ । ಗತ್ವಾ ಅಪ್ಸರೋಗಣವಸಂತಸುಮಂದವಾತೈಃ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರೇಕ್ಷಣ ಇಷುಭಿಃ ಅವಿಧ್ಯತತ್ ಮಹಿಜ್ಞಃ ॥ 7॥
ವಿಜ್ಞಾಯ ಶಕ್ರಕೃತಂ ಅಕ್ರಮಂ ಆದಿದೇವಃ ಪ್ರಾಹ ಪ್ರಹಸ್ಯ ಗತವಿಸ್ಮಯಃ ಏಜಮಾನಾನ್ । ಮಾ ಭೈಷ್ಟ ಭೋ ಮದನ ಮಾರುತ ದೇವವಧ್ವಃ ಗೃಹ್ಣೀತ ನಃ ಬಲಿಂ ಅಶೂನ್ಯಂ ಇಮಂ ಕುರುಧ್ವಮ್ ॥ 8॥
ಇತ್ಥಂ ಬ್ರುವತಿ ಅಭಯದೇ ನರದೇವ ದೇವಾಃ ಸವ್ರೀಡನಮ್ರಶಿರಸಃ ಸಘೃಣಂ ತಂ ಊಚುಃ । ನ ಏತತ್ ವಿಭೋ ತ್ವಯಿ ಪರೇ ಅವಿಕೃತೇ ವಿಚಿತ್ರಂ ಸ್ವಾರಾಮಧೀಃ ಅನಿಕರಾನತಪಾದಪದ್ಮೇ ॥ 9॥
ತ್ವಾಂ ಸೇವತಾಂ ಸುರಕೃತಾ ಬಹವಃ ಅಂತರಾಯಾಃ ಸ್ವೌಕೋ ವಿಲಂಘ್ಯ ಪರಮಂ ವ್ರಜತಾಂ ಪದಂ ತೇ । ನ ಅನ್ಯಸ್ಯ ಬರ್ಹಿಷಿ ಬಲೀನ್ ದದತಃ ಸ್ವಭಾಗಾನ್ ಧತ್ತೇ ಪದಂ ತ್ವಂ ಅವಿತಾ ಯದಿ ವಿಘ್ನಮೂರ್ಧ್ನಿ ॥ 10॥
ಕ್ಷುತ್ ತೃಟ್ತ್ರಿಕಾಲಗುಣಮಾರುತಜೈವ್ಹ್ಯಶೈಶ್ನ್ಯಾನ್ ಅಸ್ಮಾನ್ ಅಪಾರಜಲಧೀನ್ ಅತಿತೀರ್ಯ ಕೇಚಿತ್ । ಕ್ರೋಧಸ್ಯ ಯಾಂತಿ ವಿಫಲಸ್ಯ ವಶ ಪದೇ ಗೋಃ ಮಜ್ಜಂತಿ ದುಶ್ಚರತಪಃ ಚ ವೃಥಾ ಉತ್ಸೃಜಂತಿ ॥ 11॥
ಇತಿ ಪ್ರಗೃಣತಾಂ ತೇಷಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಅತಿ ಅದ್ಭುತದರ್ಶನಾಃ । ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಸ್ವರ್ಚಿತಾಃ ಕುರ್ವತೀಃ ವಿಭುಃ ॥ 12॥
ತೇ ದೇವ ಅನುಚರಾಃ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಶ್ರೀಃ ಇವ ರೂಪಿಣೀಃ । ಗಂಧೇನ ಮುಮುಹುಃ ತಾಸಾಂ ರೂಪ ಔದಾರ್ಯಹತಶ್ರಿಯಃ ॥ 13॥
ತಾನ್ ಆಹ ದೇವದೇವ ಈಶಃ ಪ್ರಣತಾನ್ ಪ್ರಹಸನ್ ಇವ । ಆಸಾಂ ಏಕತಮಾಂ ವೃಂಗ್ಧ್ವಂ ಸವರ್ಣಾಂ ಸ್ವರ್ಗಭೂಷಣಾಮ್ ॥ 14॥
ಓಂ ಇತಿ ಆದೇಶಂ ಆದಾಯ ನತ್ವಾ ತಂ ಸುರವಂದಿನಃ । ಉರ್ವಶೀಂ ಅಪ್ಸರಃಶ್ರೇಷ್ಠಾಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ದಿವಂ ಯಯುಃ ॥ 15॥
ಇಂದ್ರಾಯ ಆನಮ್ಯ ಸದಸಿ ಶ್ರುಣ್ವತಾಂ ತ್ರಿದಿವೌಕಸಾಮ್ । ಊಚುಃ ನಾರಾಯಣಬಲಂ ಶಕ್ರಃ ತತ್ರ ಆಸ ವಿಸ್ಮಿತಃ ॥ 16॥
ಹಂಸಸ್ವರೂಪೀ ಅವದದತ್ ಅಚ್ಯುತಃ ಆತ್ಮಯೋಗಂ ದತ್ತಃ ಕುಮಾರ ಋಷಭಃ ಭಗವಾನ್ ಪಿತಾ ನಃ । ವಿಷ್ಣುಃ ಶಿವಾಯ ಜಗತಾಂ ಕಲಯಾ ಅವತೀರ್ಣಃ ತೇನ ಆಹೃತಾಃ ಮಧುಭಿದಾ ಶ್ರುತಯಃ ಹಯಾಸ್ಯೇ ॥ 17॥
ಗುಪ್ತಃ ಅಪಿ ಅಯೇ ಮನುಃ ಇಲಾ ಓಷಧಯಃ ಚ ಮಾತ್ಸ್ಯೇ ಕ್ರೌಡೇ ಹತಃ ದಿತಿಜಃ ಉದ್ಧರತಾ ಅಂಭಸಃ ಕ್ಷ್ಮಾಮ್ । ಕೌರ್ಮೇ ಧೃತಃ ಅದ್ರಿಃ ಅಮೃತ ಉನ್ಮಥನೇ ಸ್ವಪೃಷ್ಠೇ ಗ್ರಾಹಾತ್ ಪ್ರಪನ್ನಮಿಭರಾಜಂ ಅಮುಂಚತ್ ಆರ್ತಮ್ ॥ 18॥
ಸಂಸ್ತುನ್ವತಃ ಅಬ್ಧಿಪತಿತಾನ್ ಶ್ರಮಣಾನ್ ಋಷೀಂ ಚ ಶಕ್ರಂ ಚ ವೃತ್ರವಧತಃ ತಮಸಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟಮ್ । ದೇವಸ್ತ್ರಿಯಃ ಅಸುರಗೃಹೇ ಪಿಹಿತಾಃ ಅನಾಥಾಃ ಜಘ್ನೇ ಅಸುರೇಂದ್ರಂ ಅಭಯಾಯ ಸತಾಂ ನೃಸಿಂಹೇ ॥ 19॥
ದೇವ ಅಸುರೇ ಯುಧಿ ಚ ದೈತ್ಯಪತೀನ್ ಸುರಾರ್ಥೇ ಹತ್ವಾ ಅಂತರೇಷು ಭುವನಾನಿ ಅದಧಾತ್ ಕಲಾಭಿಃ । ಭೂತ್ವಾ ಅಥ ವಾಮನಃ ಇಮಾಂ ಅಹರತ್ ಬಲೇಃ ಕ್ಷ್ಮಾಂ ಯಾಂಚಾಚ್ಛಲೇನ ಸಮದಾತ್ ಅದಿತೇಃ ಸುತೇಭ್ಯಃ ॥ 20॥
ನಿಃಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂ ಅಕೃತ ಗಾಂ ಚ ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕೃತ್ವಃ ರಾಮಃ ತು ಹೈಹಯಕುಲ ಅಪಿ ಅಯಭಾರ್ಗವ ಅಗ್ನಿಃ । ಸಃ ಅಬ್ಧಿಂ ಬಬಂಧ ದಶವಕ್ತ್ರಂ ಅಹನ್ ಸಲಂಕಂ ಸೀತಾಪತಿಃ ಜಯತಿ ಲೋಕಂ ಅಲಘ್ನಕೀರ್ತಿಃ ॥ 21॥
ಭೂಮೇಃ ಭರ ಅವತರಣಾಯ ಯದುಷಿ ಅಜನ್ಮಾ ಜಾತಃ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಸುರೈಃ ಅಪಿ ದುಷ್ಕರಾಣಿ । ವಾದೈಃ ವಿಮೋಹಯತಿ ಯಜ್ಞಕೃತಃ ಅತದರ್ಹಾನ್ ಶೂದ್ರಾಂ ಕಲೌ ಕ್ಷಿತಿಭುಜಃ ನ್ಯಹನಿಷ್ಯದಂತೇ ॥ 22॥
ಏವಂವಿಧಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜನ್ಮಾನಿ ಚ ಜಗತ್ ಪತೇಃ । ಭೂರೀಣಿ ಭೂರಿಯಶಸಃ ವರ್ಣಿತಾನಿ ಮಹಾಭುಜ ॥ 23॥
ಇತಿ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವತೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪಾರಮಹಂಸ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮೇಕಾದಶಸ್ಕಂಧೇ ನಿಮಿಜಾಯಂತಸಂವಾದೇ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ॥